Choroby migdałków

Na podstawie opracowania dr n. med. Grażyny Bartnik

W miejscu skrzyżowania dróg oddechowych i pokarmowych znajdują się skupiska tkanki chłonnej w gardle. Tworzą je:

- migdałki podniebienne i migdałek gardłowy (tzw. trzeci migdałek)

- migdałki trąbkowe,

- migdałek językowy,

- pasma boczne na ścianach gardła i pojedyncze grudki chłonne na tylnej ścianie gardła.

Struktury te tworzą układ o nazwie pierścienia Waldeyera. Każdy człowiek rodzi się z częściowo wykształconymi migdałkami (wyroślami adenoidalnymi), które z biegiem czasu ulegają przekształceniom. Od 6. miesiąca życia odporność immunologiczna przekazywana przez matkę słabnie, a w organizmie zaczynają się rozwijać własne mechanizmy immunologiczne. Cały pierścień Waldeyera na granicy dróg oddechowych i pokarmowych sprzyja stałemu kontaktowi z antygenami. Migdałek gardłowy rozrasta się do 3. roku życia. Największe rozmiary uzyskuje między 3. a 7. rokiem życia, co jest zjawiskiem w pełni fizjologicznym. W wieku 7-8. roku życia migdałek gardłowy i w mniejszym stopniu również migdałki podniebienne stopniowo zanikają. U niektórych dzieci w wielu przedszkolnym i wczesnoszkolnym można zaobserwować przerost migdałka gardłowego. Dotyczy to szczególnie dzieci często zapadających na infekcje.

Do objawów przerośniętego migdałka gardłowego zaliczają się:

  • osłabiona drożność nosa, oddychanie przez usta, oddech ciężki i głośny, chrapanie podczas snu, bezdechy;

  • przewlekły katar, stany zapalne w obrębie zatok przynosowych;

  • męczący kaszel, ściekanie wydzieliny po tylnej ścianie gardła;

  • nawracające infekcje górnych dróg oddechowych;

  • niewyraźna, nosowa wymowa, tzw. nosowanie zamknięte;

  • ostre zapalenie ucha środkowego, niekiedy z wyciekiem z ucha, przewlekłe wysiękowe zapalenie ucha środkowego z płynem w jamie bębenkowej i niedosłuchem przewodzeniowym.

Przerostu wyrośli adenoidalnych nie wolno lekceważyć, ponieważ za długo utrzymujący się może prowadzić do zaburzeń w rozwoju części twarzowej czaszki i wad zgryzu. Zachodzą zmiany w wyglądzie, takie jak podłużna twarz, cofnięta żuchwa, tzw. gotyckie podniebienie (wyższe), tyłozgryz, zgryz krzyżowy. Dziecko z przerośniętym migdałem ma problemy z wysypianiem się. Często się budzi, doskwiera mu suchość w ustach w wyniku oddychania przez usta, miewa bezdechy. W ciągu dnia jest apatyczne i rozkojarzone. Znaczny przerost wyrośli adenoidalnych w gardle może przyczyniać się do trudności w przełykaniu pokarmów.

Jak rozpoznaje się przerost migdałka gardłowego?

Lekarz laryngolog przeprowadza wywiad z rodzicem i bada dziecko. W diagnostyce laryngologicznej ważna jest w tym przypadku ocena jamy nosa (obecność wydzieliny, stopień obturacji), migdałków podniebiennych, obecność ewentualnej wydzieliny na tylnej ścianie gardła, ocena zgryzu, podniebienia etc. Lekarz laryngolog bada również ucho środkowe. Niekiedy wykonuje się videootoskopię lub mikrootoskopię nosogardła z wykorzystaniem endoskopu. To badanie daje precyzyjny i obiektywny wynik. Fiberoskop wprowadza się przez nozdrza przednie do jamy nosowej, aby jak najdokładniej ocenić stan nosogardła i usytuowanie migdałka gardłowego. Ważna jest nie tyla własna wielkość samego wyrośla adenoidalnego, co stosunek jego rozmiarów do światła nosogardła i jego usytuowanie względem ujścia trąbek słuchowych. Jeżeli nosogardło jest niewielkich rozmiarów, już nieznaczny przerost migdałka może być wskazaniem do adenotomii, czyli jego operacyjnego usunięcia. W diagnostyce wskazań do wycięcia migdałka fiberoskopia jest zdecydowanie bardziej miarodajnym badaniem niż np. rentgen. Adenotomię przeprowadza się w znieczuleniu ogólnym z intubacją dotchawiczą.

Problem z migdałkami u osób dorosłych

U osób dorosłych najczęściej problemy z wyroślami adenoidalnymi dotyczą skupisk podniebiennych. Nawracające infekcje zapalne i zaburzenia odporności sprawiają, że migdałki przestają spełniać prawidłowo swoją funkcję w układzie odpornościowym. Zdarza się (choć są to przypadki skrajne), że migdałki stają się siedliskiem zakażenia i to one są winowajcami nawracających infekcji górnych dróg oddechowych. Do powikłań tego stanu rzeczy należą min. zapalenie stawów, nerek czy mięśnia sercowego.

Migdałki podniebienne w swojej strukturze mają szczelinowate krypty, które powinny opróżniać się z zalegającej wydzieliny, limfocytów, złuszczonego nabłonka, komórek bakterii i resztek pokarmowych. Blizny pozapalne mogą jednak takie oczyszczanie uniemożliwiać. Wówczas zalegające czopy retencyjne stają się pożywką dla bakterii i środowiskiem sprzyjającym rozwojowi przewlekłego zapalenia migdałów podniebiennych. W takich przypadkach należy rozważyć zabieg ich wycięcia (tonsillectomii). Najczęściej diagnozowanym ostrym stanem zapalnym migdałków podniebiennych jest angina. Chorobę tę wywołują paciorkowce, gronkowce, pneumokoki czy Haemophilus Influence. Objawy to wysoka gorączka, dreszcze, silny ból gardła, ból głowy, trudności w przełykaniu, powiększenie i bolesność węzłów chłonnych szyjnych. Anginę leczy się antybiotykami. Nieleczona bądź leczona nieprawidłowo może doprowadzić do powikłań, takich jak między innymi ropień okołomigdałkowy, ropowica przestrzeni międzygardłowej, ropień zagardłowy, ropowica dna jamy ustnej czy zakrzepowe zapalenie zatoki jamistej. Wśród powikłań ogólnych, często groźnych zalicza się sepsę, gorączkę reumatyczną, zapalenie stawów, zapalenie nerek. Nawracająca angina lub wystąpienie powikłań również stanowią wskazanie do zabiegu wycięcia migdałków podniebiennych u dorosłych pacjentów.

Diagnostykę i konsultację prowadzą lekarze laryngolodzy Kliniki Medycznej IBIS w Warszawie.

Polecamy w naszych placówkach

ul. Kacza 8 (wejście od ul. Okopowej, wjazd od ul. Wolność), 01-013 Warszawa
tel.: 22 710 33 33, fax: 22 322 81 80
e-mail: szpital@szpitalibis.pl