Cytologia

Co to jest: cytologia?

Jest to badanie diagnostyczne z zakresu ginekologii, opracowane przez George’a Papanicolau już w 1942 roku. Służy ocenie mikroskopijnej komórki nabłonka wyściełającego część szyjki macicy pod kątem zagrożenia bądź obecności zmian nowotworowych. Zalecane jest przeprowadzanie regularnie tego rodzaju badań w celach profilaktycznych.

Czemu badanie jest ważne?

Według Krajowego Rejestru Nowotworów w Polsce można zaobserwować na przestrzeni ostatnich 30 lat wyraźny spadek zachorowalności na nowotwór szyjki macicy. Stanowi to zasługę coraz szerszej edukacji kobiet w zakresie problemów okolic intymnych i rosnąca świadomość wartości badań profilaktycznych we wszystkich grupach wiekowych. Problem dotyka szczególnie kobiet między 45 a 64 rokiem życia. Ryzyko zachorowania rośnie wraz ze zbliżaniem się kobiety do 60 roku życia, a zmniejsza się wraz z przechodzeniem do starszych grup wiekowych.

Cytologia może uchronić od poważnych problemów zdrowotnych, a w skrajnych przypadkach uratować życie. Wykrycie zmian nowotworowych odpowiednio wcześnie pozwala zapobiec rozwojowi zmian nowotworowych i podjąć szybko leczenie. Statystyki wykazują, że cytologia przyczynia się do wykrycia około 90% przypadków raka szyjki macicy. Może być też pomocna w wykryciu zmian nowotworowych w obrębie trzonu macicy bądź jajników. Poddawanie się badaniom daje szansę na całkowite wyeliminowanie zmian nowotworowych.

Niekiedy badania cytologiczne pozwalają na wykrycie innych problemów, które podczas standardowego badania ginekologicznego mogą być trudne bądź niemożliwe do wykrycia. Niejednoznaczny wynik może być bowiem sygnałem do przeprowadzenia dodatkowych badań. To ważny krok w kierunku do poprawy komfortu i jakości życia Pacjentki.

Kiedy wykonać badanie?

Cytologia jest jednym z podstawowych badań ginekologicznych. Jej celem jest wykrycie ryzyka bądź obecności zmian nowotworowych, które tym łatwiej zwalczyć, im szybciej zostaną wykryte. Stąd zalecana regularność przeprowadzania badań. Zaleca się ich wykonanie przynajmniej raz na trzy lata, jeśli ostatni wynik był prawidłowy. Dotyczy to wszystkich kobiet powyżej 25 roku życia. Kobiety poniżej tej granicy wiekowej także powinny poddawać się cytologii raz na trzy lata, jeśli są aktywne seksualnie.

Częściej badania powinny wykonywać kobiety:

  • z podwyższonym ryzykiem zachorowalności na raka macicy,
  • z osłabionym układem odpornościowym (np. w wyniku chemioterapii),
  • będące nosicielkami wirusa HIV,
  • często zmieniające partnerów seksualnych,
  • w ciąży (między 1 a 3 miesiącem oraz miedzy 7 z 9 miesiącem),
  • w trakcie specjalistycznego leczenia,
  • narażone w okresie płodowym na stosownie przez swoje matki DESu (syntetycznego estrogenu).

Menopauza nie oznacza, że należy zaprzestać regularnego poddawania się cytologii. Po konsultacji z lekarzem zrezygnować z nich mogą kobiety po 65-70 roku życia. Kobieta może wybrać takie rozwiązanie w przypadku, gdy ostatnie trzy badania wykazały prawidłowe wyniki, a standardowe badania ginekologiczne nie wykazują innych nieprawidłowości. Konieczna jest jednak rzeczowa i szczera rozmowa z lekarzem. W Szpitalu Ibis w Warszawie nasi specjaliści z zakresu ginekologii udzielają szczegółowych informacji Pacjentkom w tym względzie.

Na badania cytologiczne powinna udać się także każda kobieta, która dostrzega u siebie niepokojące sygnały takie, jak:

  • upławy (w szczególności brązowe i zabarwione krwią),
  • ból w trakcie stosunku,
  • ból w dole brzucha,
  • nieprawidłowe krwawienie z dróg rodnych między miesiączkami, krwawienie po menopauzie,
  • osłabienie i spadek wagi.

Jakie są zagrożenia?

Cytologia jest badaniem diagnostycznym i profilaktycznym. Przeprowadzana regularnie umożliwia wykrycie zagrożenia zmianami nowotworowymi. Przy systematycznym poddawaniu się badaniom możliwe jest wykrycie tzw. stanu przedrakowego. Dotyczy on pojawienia się pewnych nieprawidłowości w komórkach nabłonka macicy. Na tym etapie możliwe jest zastosowanie farmakoterapii i całkowite wyeliminowanie zagrożenia.

Zignorowanie zmian na tym etapie może doprowadzić do przekształcenia zmienionych komórek w tzw. komórki dysplastyczne, a co za tym idzie w dysplazję szyjki macicy. Nie zagraża ona życiu, ale nieleczona może przyczynić się do powstania zmian nowotworowych. Dysplazja szyjki macicy może zostać całkowicie wyleczona. Nie dotyka głęboki partii. Jednak jej zignorowanie powoduje, że komórki rakowe docierają do coraz głębszych warstw nabłonka i powodują przekształcenie zmian w raka intensywnego. Na tym etapie konieczne jest podjęcie leczenia, które może zakończyć się całkowitym powodzeniem. Dalsze zaniedbanie może przyczynić się do powstawania przerzutów, a w konsekwencji do śmierci.

Jak przebiega cytologia?

Głównym celem cytologii jest pobranie wymazu z szyjki macicy i poddanie go ocenie pod mikroskopem przez lekarza specjalistę (cytologa). Próbka jest pobierana w trakcie standardowego badania ginekologicznego. Konieczne jest zdjęcie odzieży i bielizny dolnej. Tak przygotowana kobieta układa się na specjalnym fotelu ginekologicznym z nogami umieszczonymi na oparciach. Lekarz wprowadza do pochwy wziernik, a dalej do tarczy szyjki macicy. Następnie wprowadzana jest trójzębna szczoteczka o długiej rączce, która służy pobraniu próbki złuszczonego nabłonka z przynajmniej dwóch miejsc wraz ze śluzem. Próbka przenoszona jest na szkiełko. Na wyniki trzeba z reguły poczekać od kilku dni do kilku tygodni w zależności od tego, czy ośrodek posiada własne laboratorium.

Cytologia jest to całkowicie bezbolesne badanie. Może wywołać nieprzyjemne uczucie rozpierania. Nie wymaga jednak stosowania znieczulenia miejscowego. Dla ułatwienia wprowadzenia wziernika do pochwy stosowane są specjalne preparaty nawilżające. Badanie trwa od kilku do kilkunastu minut.

Jak przygotować się do badania cytologicznego?

Dobrze wybrać miejsce, które zapewnia możliwość odświeżenia się przed badaniem. To zapewnia Pacjentkom dodatkowy komfort. W Szpitalu Ibis w Warszawie przed cytologią Pacjentki mogą przygotować się w odpowiednio przystosowanych do tego celu toaletach. Kobiety, które odczuwają bardzo silne skrępowanie nagością, mogą ograniczyć swój dyskomfort zakładając nieco dłuższą bluzkę, tunikę, czy sukienkę.

Należy pamiętać, aby na dwa dni przed badaniem zrezygnować z :

  • stosowania tamponów,
  • używania globulek, kremów, innych leków w postaci dopochwowej,
  • uprawiania seksu i stosowania wibratora.

W przypadku, gdy w krótkim okresie przed badaniem lub w dniu badania zaobserwujecie stan zapalny w okolicach intymnych lub drogach rodnych (np. zaczerwienieni, swędzenie, bolesność), przełóżcie badanie. Wyniki w takim przypadku będą zafałszowane. Nie należy też poddawać się badaniu w trakcie miesiączki, to także wpływa na ostateczny wynik. Najlepszym terminem do przeprowadzenia badania jest okres między 10 a 20 dniem cyklu. Ponadto badań cytologicznych nie należy wykonywać w trakcie przyjmowania antybiotyków lub tuż po zakończeniu antybiotykoterapii, ponieważ wyniki mogą być również zafałszowane.

Warto też przygotować się na pytania jakie może zadać lekarz przed lub po badaniu, jak np.

  • Kiedy miała Pani ostatni normalną miesiączkę?
  • Ile ma Pani lat?
  • Czy przebyła Pani choroby wymagające leczenia ginekologicznego?
  • Jakie środki dopochwowe stosowała Pani czasie trwania choroby?

Co przedstawiają wyniki badania cytologicznego?

Wyniki badania cytologicznego są klasyfikowane w pięciu grupach:

  • grupa I – wyniki prawidłowe (komórki nabłonka szyjki macicy są zdrowe i nie wskazują na żadne nieprawidłowości),
  • grupa II – wyniki prawidłowe, wskazujące na nieznaczne zmiany zapalne, pozbawione cech dysplazji,
  • grupa III – wyniki nieprawidłowe, wskazujące na zmiany o cechach dysplastycznych,
  • grupa IV – wyniki nieprawidłowe, wskazujące na niewielką ilość komórek rakowych,
  • grupa V – wyniki nieprawidłowe, wskazujące na dużą ilość komórek rakowych.

Obecnie wyniki badania cytologicznego oprócz informacji o tym, do jakiej grupy zalicza się Pacjentka, zawiera także dodatkowe dane tj. występowanie komórek podejrzanych bądź nieprawidłowych. Wyniki badania cytologicznego należy omówić z lekarzem, zapewni to właściwą ocenę sytuacji i umożliwi podjęcie kolejnych kroków.

Wynik jest nieprawidłowy: Co robić?

Nieprawidłowy wynik nie jest jednoznaczny z diagnozą nowotworu. Najczęściej stanowi rezultat występującej w drogach rodnych infekcji lub tzw. nadżerki. Niekiedy nieprawidłowy wynik może być niejednoznaczny bądź komórki w preparacie są jedynie nieznacznie zmienione. Należy dalsze postępowanie omówić ze swoim lekarzem. Z reguły Pacjentka kierowana jest na dodatkowe badania, tj.:

  • biopsja – pobierany jest niewielki wycinek tkanki z kanału szyjki macicy i przesłany do laboratorium, w celu przeprowadzenia analizy pod kątem zmian nowotworowych.
  • kolposkopia – oglądane są za pomocą specjalnego przyrządu optycznego, powierzchnie nabłonka macicy, dolna część kanału i pochwa w powiększeniu.

Jak przebiega leczenie?

W zależności od wyników oraz dodatkowych badań i konsultacji lekarskich podejmowane jest odpowiednie leczenie. Zmiany nabłonka w stanie przedrakowym zwalczane są z reguły za pomocą chirurgii laserowej bądź kriochirurgii. Do stosowanych metod zaliczana jest także chirurgiczna konizacja, a także elektrokonizacja.

Zmiany o charakterze nowotworowym, występujące na błonie oraz przyjmujące postać głębszych nacieków na trzonie macicy i górnej części pochwy wymagają zastosowania: chemioterapii, radioterapii i/lub histerektomii.

Metoda leczenia wybierana jest przy uwzględnieniu stadium zamian, wieku Pacjentki , jej kondycji zdrowotnej oraz planów posiadania dziecka. Szansa na całkowite wyleczenie jest uzależnione przede wszystkim od momentu wykrycia, dlatego tak istotne znaczenie ma cytologia.

Polecamy w naszych placówkach

ul. Kacza 8 (wejście od ul. Okopowej, wjazd od ul. Wolność), 01-013 Warszawa
tel.: 22 710 33 33, fax: 22 322 81 80
e-mail: szpital@szpitalibis.pl